Ο σκοτεινός αλλά γεμάτος μαγεία κόσμος των σπηλαίων

Σπήλαιο ορίζεται οποιαδήποτε φυσική κοιλότητα στο εσωτερικό της γης στην οποία έχει πρόσβαση ο άνθρωπος. Η δημιουργία τους είναι μια γεωλογική και χημική διαδικασία και απαιτεί χιλιάδες χρόνια.

Η ιστορία των σπηλαίων αρχίζει από τη γέννησή τους. Υπήρχαν πολύ πριν τον άνθρωπο και σίγουρα θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Μέσα στα σπήλαια υπάρχει ζωή που ταξινομείται σε διάφορες κατηγορίες (σε επόμενο τεύχος θα αναφερθούμε διεξοδικά στη βιολογία των σπηλαίων).

Οι πρώτοι κάτοικοι των σπηλαίων αναμφίβολα ήταν τα ζώα που έβρισκαν καταφύγιο από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες για να προφυλαχθούν αυτά και τα μικρά τους ή να περάσουν την περίοδο της χειμερίας νάρκης. Ο άνθρωπος για τους ίδιους περίπου λόγους τα χρησιμοποίησε στην αρχή, και αργότερα σαν θρησκευτικούς χώρους.

Η προστασία τους είναι καθήκον όλων μας και θα πρέπει να γνωρίζουμε λίγα πράγματα για αυτά.

Η επιστήμη που ασχολείται με τα σπήλαια ονομάζεται Σπηλαιολογία και αυτά προστατεύονται ως γεωλογικοί σχηματισμοί αλλά και ως αρχαιολογικοί χώροι από το Υπουργείο Πολιτισμού και τις αρμόδιες Εφορείες Παλαιοντολογίας και Σπηλαιολογίας.

Τα υλικά που βρίσκονται στο εσωτερικό αποτελούν αντικείμενο μελέτης πολλών επιστημών, όπως η γεωλογία, η παλαιοντολογία, η αρχαιολογία, η αρχαιομετρία, η βιολογία και άλλες. Ο πλούσιος εσωτερικός διάκοσμος, που στην επιστήμη της Σπηλαιολογίας ονομάζεται σπηλαιοαπόθεμα,  χρησιμοποιείται από τους επιστήμονες για άντληση ενός σημαντικού όγκου πληροφοριών.

Είδη σπηλαίων

Ανάλογα με τα πετρώματα και τον τρόπο γένεσής τους χωρίζονται σε:

Καρστικά: λόγω της διάβρωσης των ασβεστόλιθων από τα όμβρια ύδατα, από υπόγειους ποταμούς. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν και οι καταβόθρες (Νευροκοπίου).

Αιολικά.

Παράκτια (ενάλια): εξαιτίας της διαβρωτικής δράσης των κυμάτων.

Ηφαιστειακά.

Κοραλλιογενή.

Επίσης, υπάρχουν σπήλαια σε ανθρακικά πετρώματα τα οποία σχηματίζονται ταυτόχρονα με τη δημιουργία του περιβάλλοντος πετρώματος, για παράδειγμα ένας καταρράκτης εναποθέτει τραβερτινικό υλικό σχηματίζοντας έγκοιλα (π.χ. Σιδηρόκαστρο, Έδεσσα).

Ακόμη διακρίνονται σε σπηλαιοβάραθρα, δηλαδή κατακόρυφο σπήλαιο, και σε αυτά που δεν έχουν μεγάλο μέγεθος, όπως οι βραχοσκεπές.

Στην Ελλάδα υπάρχουν πάρα πολλά σπήλαια. Κάποια από αυτά έχουν αξιοποιηθεί και είναι επισκέψιμα από το ευρύ κοινό (π.χ. Μααρά, Αλιστράτη). Τα υπόλοιπα είναι προσβάσιμα από ειδικούς εκπαιδευμένους σπηλαιοεξερευνητές – σπηλαιολόγους με ειδικό εξοπλισμό και λαμβάνοντας μέτρα ασφάλειας κατά την είσοδό τους.

Από τα πιο γνωστά σπηλαιοαποθέματα, με υπέροχα σχήματα και χρώματα που συναντάμε και έχουν κάνει τα σπήλαια προορισμό τουριστών και επιστημόνων, είναι οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες. Υπάρχουν όμως και άλλα πανέμορφα είδη ανάλογα με τον τρόπο δημιουργίας τους και το σχήμα, όπως:

Εκκεντρίτες ή ελικτίτες

Κουμπιά – κοράλλια

Ασπίδες – παλέτες

Μαργαριτάρια σπηλαίων

Αραγωνίτες, κλπ.

Στο νομό μας, πανέμορφο, αξιόλογο και επισκέψιμο από το ευρύ κοινό είναι το σπήλαιο του Μααρά στο Δήμο Προσοτσάνης. (Σε κάποιο άλλο τεύχος θα αναφερθούμε εκτενέστερα στην ιστορία και τον τρόπο δημιουργίας του).

Η ευρύτερη περιοχή Δοξάτου – Νικηφόρου έχει και αυτή τα δικά της σπήλαια και αξίζει όχι μόνο να τα γνωρίσουμε αλλά και να τα προστατεύσουμε.

Μια ομάδα φίλων εξερευνητών από τη Δράμα και τη Καβάλα, μετά από μια σειρά θεωρητικών μαθημάτων και πρακτικής εξάσκησης, (μέλη της Εταιρείας Σπηλαιολογικών Ερευνών Θεσσαλίας «Ο Χείρων»), έχουμε ξεκινήσει τη διαδικασία της καταγραφής σπηλαίων και ανακαλύπτουμε συνεχώς, μικρά μεν αλλά όμορφα και ιδιαίτερα, σπηλαιάκια στην περιοχή μας.

Σε αυτό το φύλλο θα παρουσιάσουμε κάποια από αυτά της περιοχής του Δήμου Δοξάτου τα οποία έχουν εν μέρει εξερευνηθεί και καταγραφεί.

Σπήλαιο Πηγαδίων

Πριν μερικά χρόνια, σε έργα οδοποιίας της τότε Κοινότητας, η εργολαβική σκαπάνη έφερε στο φως ένα σπηλαιορυχείο κάτω  ακριβώς από το χωρίο Πηγάδια του Δήμου Δοξάτου.

Τότε κάποιοι κάτοικοι μπήκαν μέσα για να το δουν και επειδή δεν είχε κάτι αξιόλογο δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία. Μετά από πληροφορίες και σε συνεννόηση με την τοπική κοινωνία ανοίξαμε την είσοδό του (εδώ θα ήθελα να δώσω συγχαρητήρια στον εργολάβο που επέμενε και άφησε μια είσοδο για να υπάρχει πρόσβαση στο σπήλαιο) και κατεβήκαμε για εξερεύνηση. Ακολουθήσαμε τις δύο βασικές στοές που έχει. Η μία έχει όμορφο σπηλαιοδιάκοσμο, μικρό μεν αλλά δείχνει ότι το σπήλαιο έχει ακόμα σταγονορροή, με όμορφους σχηματισμούς και χρώματα σε σταλακτίτες, σταλαγμίτες, ασπίδες-παλέτες, κοράλλια, κλπ. Η άλλη στοά, η πιο μεγάλη, έχει δύσκολη καταβατική πορεία και δεν παρουσιάζει διάκοσμο, αλλά φτάνει σε μια μικρή λιμνούλα, στην οποία και σταματήσαμε γιατί ήταν βαθιά και δεν είχαμε ανάλογο εξοπλισμό μαζί μας.

Το σπήλαιο αυτό σίγουρα δεν είναι επισκέψιμο για το ευρύ κοινό και αξιοποιήσιμο με αυτή την έννοια. Παρουσιάζει ενδιαφέρον με τα ιδιαίτερα γεωλογικά χαρακτηριστικά και λόγω του βαθμού δυσκολίας που έχει κατά την εξερεύνηση, έχει ενδιαφέρον για σπηλαιοεξερευνητές προς το παρόν. Δεν έχει τελειώσει η εξερεύνηση και η χαρτογράφησή του και έτσι πάντα ελπίζουμε για κάτι περισσότερο.

Στην ίδια περιοχή υπάρχει βάραθρο, βάθους αρκετών μέτρων, χωρίς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Επίσης, σε κοντινή απόσταση εξερευνήσαμε ένα άλλο μικρό σπηλαιάκι μεν, αλλά με πολύ όμορφο σπηλαιοδιάκοσμο.

Οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε είναι όλες από τα παραπάνω Σπήλαια και  δείχνουν την ομορφιά και το μαγικό-σκοτεινό κόσμο των σπηλαίων. Σίγουρα όμως ο φωτογραφικός φακός δεν μπορεί να αποδώσει τη μαγεία του κόσμου των σπηλαίων και της εξερεύνησης. Η εμπειρία είναι υπέροχη. Ανακαλύπτεις πράγματα που υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια και συνειδητοποιείς ότι το περιβάλλον υπήρχε πριν και θα υπάρχει και μετά από εμάς. Γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει να προστατευθεί.

Τα σπήλαια είναι μέρος της φυσικής μας κληρονομιάς, πρέπει να προστατευτούν όχι μόνο από τη μόλυνση μέσω του εδάφους και των υπόγειων νερών, αλλά κυρίως και από όλους αυτούς που νομίζουν ότι μπορεί να βρουν κάτι αξίας, καταστρέφοντάς τα με σκαψίματα ή αφήνοντας ανεξίτηλα τις «καλλιτεχνικές τους ανησυχίες» χαράζοντας, γράφοντας με σπρέι και πετώντας σκουπίδια.

Η εξερεύνηση και η μαγεία συνεχίζεται……….

Τριμπόνια Δήμητρα

(φωτό: Τριμπόνια Δήμητρα)