Σε αδιέξοδο τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά

Γράφει η Ρένα Τριανταφυλλίδου

Σύμφωνα με το νόμο  “Ρύθμισης οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων”, οι δανειολήπτες που αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους μπορούν να υποβάλουν αιτήσεις για εξωδικαστικό συμβιβασμό με τα πιστωτικά ιδρύματα, ενώ από τις αρχές του 2011 ενεργοποιήθηκε και η δικαστική διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας τα Ειρηνοδικεία θα κρίνουν αν ο ενδιαφερόμενος δανειολήπτης βρίσκεται ή όχι σε αδυναμία πληρωμής με σκοπό να ρυθμιστούν τα χρέη του.

Για τις προϋποθέσεις ένταξης στον ευεργετικό αυτό νόμο, αλλά και για τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί, καθώς επίσης και τα προβλήματα που υπάρχουν στην εφαρμογή του νόμου μας ενημερώνει ο αντιπρόεδρος της Ένωσης Καταναλωτών ν. Δράμας κ. Βίκυ Κασάπη

Ποιοι είναι οι δικαιούχοι ένταξης στο νόμο περί υπερχρεωμένων νοικοκυριών;

Στον νόμο 3869 του 2010  υπάγονται τα φυσικά πρόσωπα τα οποία δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα, δηλαδή δεν είναι έμποροι. Παρόλα αυτά όμως, σύμφωνα με ερμηνείες του νόμου, θα μπορούσαν να ενταχθούν οι μικρέμποροι, δηλαδή άνθρωποι που αποδεικνύεται ότι το εισόδημα τους είναι αποτέλεσμα προσωπικής τους εργασίας. Ακόμη μπορούν να ενταχθούν και πρώην έμποροι, που έχουν σταματήσει την εμπορική τους δραστηριότητα, πριν από το 2008. Στο νόμο μπορούν να υπαχθούν δικηγόροι, γιατροί, δημόσιοι υπάλληλοι, καταναλωτές, γεωργοί, πολιτικοί μηχανικοί, αρχιτέκτονες, εκτός κι αν αναλαμβάνουν κατ’ επάγγελμα εργολαβίες ανέγερσης οικοδομών.

Για τι είδους οφειλές μιλάμε;

Οι οφειλές αυτές μπορούν να αφορούν στεγαστικά δάνεια, καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες, οποιαδήποτε γενικά οφειλή προς τις Τράπεζες, αλλά και ιδιωτικά χρέη, αρκεί αυτά τα χρέη και η ανάληψη των υποχρεώσεων από πλευράς των καταναλωτών, να έχουν γίνει το αργότερο ένα έτος από την έναρξη του νόμου, δηλαδή ένα έτος πριν από τον Σεπτέμβριο του 2010. Τα επόμενα δάνεια δεν μπορούν να υπαχθούν στις ρυθμίσεις, όπως κι αυτά που έχουν συγκεντρωθεί σένα δάνειο, το τελευταίο χρόνο. Επίσης στον νόμο δεν μπορούν να ενταχθούν όσοι ήδη έχουν προχωρήσει σε εξωδικαστικό συμβιβασμό με τις τράπεζες, τον τελευταίο χρόνο.

Η Ένωση Καταναλωτών πως εμπλέκεται στην όλη διαδικασία;

Η Ένωση Καταναλωτών βάσει της εισηγήσεως του νόμου έχει καθοριστεί να διεξάγει την προσπάθεια εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς όπως επίσης οι δικηγόροι, η επιτροπή εξωδικαστικού συμβιβασμού της πρώην Νομαρχίας. Εμείς έχουμε την υποχρέωση να συλλέγουμε όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά των καταναλωτών και στη συνέχεια να υποβάλουμε προτεινόμενες λύσεις προς τις τράπεζες που είναι χρεωμένος ο καταναλωτής, περιμένοντας την απάντηση τους. Εάν υπάρξει απάντηση από την τράπεζα και ευοδωθεί αυτός ο συμβιβασμός, τότε καταρτίζεται ένα πρακτικό επικύρωσης το οποίο σφραγίζεται και  υπογράφεται από τον ειρηνοδίκη του τόπου διαμονής του καταναλωτή και έτσι επέρχεται ο συμβιβασμός. Διαφορετικά, αν οι τράπεζες δεν απαντήσουν, που όπως βλέπουμε αυτή θα είναι η τακτική τους από εδώ και στο εξής, προχωράμε στο δεύτερο πλέον στάδιο, τη δικαστική επίλυση.

Υπάρχει και σε ποιο βαθμό ενδιαφέρον, από τους Δραμινούς πολίτες η ένταξη τους στο πρόγραμμα ρύθμισης δανειακών υποχρεώσεων τους;

Πριν ξεκινήσει αυτή η διαδικασία αναμέναμε ότι θα υπάρξουν πάρα πολλές αιτήσεις, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούσαμε να διανοηθούμε το τελικό αποτέλεσμα. Αυτό που συμβαίνει στην Ένωση Καταναλωτών είναι κάτι πρωτόγνωρο. Μιλάμε για δεκάδες πολιτών οι οποίοι συρρέουν στα γραφεία μας και ζητάνε τη βοήθεια μας, πράγμα που μας δυσκολεύει αρκετά, γιατί δεν ήμασταν και ιδιαίτερα έτοιμοι να ανταποκριθούμε στις συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Σήμερα θα πρέπει να έχουμε φτάσει στις 120 με 130 αιτήσεις. Και φυσικά αναμένεται να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση διότι αναμένεται να συνεχιστεί η ανεργία. Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Ακριβώς ίδια είναι η κατάσταση και στους γειτονικούς νομούς Καβάλα- Σέρρες – Κομοτηνή.

Τύχατε της στήριξης της πολιτείας για να μπορέσετε να αντεπεξέλθετε ως Ένωση Καταναλωτών;

Η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή έχει διενεργήσει κάποια σεμινάρια τα οποία όμως γίνονται στην Αθήνα. Δυστυχώς για μας, δεν ήταν εύκολο  να τα παρακολουθήσουμε. Προσπαθούμε λοιπόν με δικές μας δυνάμεις, γιατί και εμείς εθελοντές είμαστε, να λύσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες υποθέσεις μπορούμε. Έχουμε διορίσει ένα άτομο από το Δ.Σ της Ένωσης Καταναλωτών Καβάλας το οποίο έχει αναλάβει να χειριστεί τον όγκο όλων αυτών των υποθέσεων, έναντι ενός συμβολικότατου τιμήματος και από εκεί και πέρα περιμένουμε τις απαντήσεις των τραπεζών. Σε κάθε περίπτωση όμως δυσκολευόμαστε.

Οι Τράπεζες τελικά ανταποκρίνονται και σε ποιο βαθμό;

Σύμφωνα και με τα στοιχεία που υπάρχουν από τον Συνήγορο του Καταναλωτή από τα χέρια του οποίου έχουν περάσει περί τις 3.500 αιτήσεις υπερχρεωμένων νοικοκυριών, οι τράπεζες έχουν απαντήσεις μόνο στις 5 από αυτές! Αντιλαμβάνεστε ότι οι τράπεζες αρνούνται να απαντήσουν, αντί να συνειδητοποιήσουν ότι η κατάθεση  μιας τέτοιας αίτησης, από πλευράς των καταναλωτών, αποτελεί νόμιμο δικαίωμα τους. Συνεχίζουν μέχρι τελικής πτώσεως να επιμένουν σε άλλου είδους διακανονισμούς, με ενδεχομένων προνομιακά επιτόκια κλπ Πιστεύω, ότι οι τράπεζες κατά 98% δεν θα απαντήσουν σ’ αυτού του είδους τις αιτήσεις.

Τότε ποιο θα πρέπει να είναι το επόμενο βήμα;

Αναγκαστικά σ’ αυτές τις περιπτώσεις συντάσσεται και επικυρώνεται ένα πρακτικό αποτυχίας της προσπάθειας εξωδικαστικού συμβιβασμού και στη συνέχεια ο καταναλωτής είναι υποχρεωμένος και μάλιστα μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία (μέσα σε έξη μήνες από την ημέρα που έχει καταθέσει την αίτηση του στην Τράπεζα) να προσφύγει στο ειρηνοδικείο του τόπου διαμονής του και να καταθέσει αίτηση προκειμένου να ακολουθήσει το δεύτερο στάδιο του νόμου, που είναι οι δικαστικές πλέον ρυθμίσεις.

Τις αιτήσεις αυτές μπορεί να τις κάνει μόνος του ο καταναλωτής; Παρεμβαίνει και σ’ αυτό το κομμάτι η Ένωση Καταναλωτών;

Όχι, οι αρμοδιότητες της Ένωσης Καταναλωτών σταματούν μέχρι το σημείο που επικυρώνεται ή επιτυγχάνεται ο εξωδικαστικός συμβιβασμός. Από εκεί και πέρα οι ίδιοι οι καταναλωτές, είτε μόνοι τους, (πράγμα που προσωπικό θεωρώ απίθανο, γιατί πρόκειται για ένα δικόγραφο που απαιτεί ιδιαίτερο ιστορικό – και ανάπτυξη), είτε μέσω δικηγόρου, θα πρέπει να διεκδικήσουν δικαστικά πλέον, την ρύθμιση των οφειλών τους.

Διαδικαστικά ποια είναι τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει κάποιος;

Από τη στιγμή που θα κατατεθεί η αίτηση είναι υποχρεωμένα τα ειρηνοδικεία να προσδιορίζουν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, την εκδίκαση της υπόθεσης αυτής. Ο καταναλωτής βέβαια από τη στιγμή που υποβάλει  την αίτηση του στο ειρηνοδικείο, θα πρέπει να προσκομίσει όλα τα αποδεικτικά έγγραφα από τα οποία προκύπτει η οικονομική. η περιουσιακή και η οικογενειακή του κατάσταση, έτσι ώστε κατά την ώρα της εκδίκασης ο ειρηνοδίκης να έχει μια εικόνα των οφειλών  του, των υποχρεώσεων του και των δυνατοτήτων του φυσικά. ‘Όπως λοιπόν στην πτώχευση των εμπόρων διορίζεται σύνδικος της πτώχευσης, δικηγόρος ανεξάρτητος από αυτόν που θα καταθέσει την αίτηση, έτσι και στον συγκεκριμένο νόμο με δικαστική απόφαση διορίζεται εκκαθαριστής της παρουσίας του καταναλωτή,. Αυτό στην πράξη  θεωρώ ότι θα χρειαστεί αρκετό χρόνο μέχρι να επιτευχθεί . Δηλαδή θα πρέπει να βρεθούν δικηγόροι διαθέσιμοι που να αναλάβουν ως εκκαθαριστές  όλων αυτών των ανθρώπων που θα καταθέσουν αιτήσεις στο ειρηνοδικείο. Και από εκεί και πέρα μπαίνουμε στην ουσιαστική εκτέλεση της απόφασης. με ότι αυτό συνεπάγεται: εκποίηση της περιουσίας, αυστηρότατες καταβολές των ποσών που θα έχει ορίσει ο ειρηνοδίκης προς τις τράπεζες, διότι τίθεται και το θέμα της έκπτωσης των καταναλωτών από το προνόμιο του νόμου, αν δεν σταθούν αξιόπιστοι στις υποχρεώσεις τους. Είναι σαφές λοιπόν ότι ανοίγεται μια  χρονοβόρα διαδικασία. Επισημάνουμε εδώ ότι στο ειρηνοδικείο μπορούν οι καταναλωτές να παρίστανται αυτοπρόσωπος, δεν είναι απαραίτητο να παραστούν με κάποιο δικηγόρο, ωστόσο, το τονίζω για άλλη μια φορά, η κατάθεση της αίτηση δεν μπορεί να γίνει από τους ίδιους τους καταναλωτές, λόγο αντικειμενικών δυσκολιών που εμπεριέχει.

Χρονικό πλαίσιο ρύθμισης μιας υπόθεσης μπορούμε να προσδιορίσουμε;

Χρονικό πλαίσιο δεν μπορεί να οριστεί γιατί εμπλέκονται σ’ αυτήν τη διαδικασία αρκετοί φορείς  και παράγοντες, όπως η Ένωση Καταναλωτών, οι τράπεζες, οι υπάλληλοι ειρηνοδικείων, οι οποίοι θα πρέπει και γραμματειακά να είναι σε θέση να υποστηρίξουν αυτές τις υποθέσεις, όταν θα καταλήξουν στο ακροατήριο. Δεν υπάρχει υπερπληθώρα υπαλλήλων αυτή τη στιγμή, για να μπορέσουν να χειριστούν  ένα τόσο μεγάλο όγκο υποθέσεων. Κατά συνέπεια δεν μπορώ να έχω αυτή τη στιγμή μια εικόνα χρονική. Αυτό που μπορώ να πω μετά βεβαιότητας είναι ότι οι πρώτες αιτήσεις που έχουν κατατεθεί στη Δράμα, έχουν προσδιοριστεί να δικαστούν το Μάιο, κατά συνέπεια θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι αποφάσεις θα εκδοθούν γύρω στον Ιούνιο με Ιούλιο του 2011.

Πότε κάποιος θεωρείται ότι εντάσσεται στο νόμο;

Ουσιαστικά αυτό είναι θέμα ερμηνείας του νόμου. Ο καταναλωτής από τη στιγμή που καταθέτει αίτηση προς τις τράπεζες, καταθέτει αίτηση για να ενταχθεί στο νόμο για τα υπερχρεωμένα. Η απάντηση από τις τράπεζες είναι πιθανών να μην έρθει, όμως ο ίδιος θα συνεχίσει δικαστικά να επιδιώκει την υπαγωγή του στο νόμο. Από την άλλη για να σταματήσει η τοκοφορία θα πρέπει να έχει εκδοθεί η δικαστική απόφαση.

Θα ήθελα να επισημάνω κάτι πολύ σημαντικό η τοκοφορία δεν σταματά για τις πιστωτικές κάρτες και τα ανοιχτά καταναλωτικά δάνεια. Σταματά μόνο για τα στεγαστικά δάνεια, και αυτό μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης.

Τι γίνεται με τους ανέργους;

Οι ειρηνοδίκες έχουν ένα μεγάλο εύρος και δυνατότητα στην έκδοση των αποφάσεων. Η κάθε απόφαση θα είναι ξεχωριστή και θα κρίνεται κατά περίπτωση. Στις περιπτώσεις των ανέργων, των μόνιμα αδυνάμων ατόμων, αλλά και στις περιπτώσεις των ανθρώπων με 67% και πάνω αναπηρία, εκ των πραγμάτων προκύπτει ότι οι άνθρωποι αυτοί αδυνατούν, σε μόνιμη βάση, να εξοφλήσουν τα χρέη τους. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει περίπτωση να βγαίνουν αποφάσεις μηδενικές,  δηλαδή να διαγράφονται τα χρέη τους και να μη προκύπτει η υποχρέωση τους να καταβάλουν το ελάχιστο. Μπορεί να βγει μηδενική καταβολή γιατί είναι άνεργος ή βαριά άρρωστος και δεν μπορεί να ανταπεξέλθει, εάν όμως αλλάξει κάτι στην περιουσιακή ή προσωπική του κατάσταση, ο καταναλωτής έχει την υποχρέωση να το δηλώσει αυτό στο ειρηνοδικείο, διότι διαφορετικά κινδυνεύει θα κηρυχτεί έκπτωτος από την προνομιακή ρύθμιση του νόμου.

Στις αποφάσεις αυτές οι τράπεζες είναι υποχρεωμένος να πειθαρχήσουν;

Οι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να ακολουθήσουν τη δικαστική οδό, από εκεί και πέρα ενδεχομένως να προσφύγουν σε ένδικα μέσα για να ακυρώσουν την απόφαση αυτή.  Βεβαίως οι τράπεζες κατά τη διάρκεια της πρώτης συζήτησης της υπόθεσης στο ακροατήριο, ενδεχομένως να προτείνουν ενστάσεις δολιότητας. Δηλαδή να επικαλεστούν ότι κάποιος μπορεί να πληρώσει  τα χρέη του, αλλά δεν το κάνει με δόλο. Είναι θέμα εκτίμησης του δικαστή από εκεί και πέρα

Υπάρχει προστασία της 1^ης κατοικίας;

Η πρώτη κατοικία εξαιρείται από την κατάσχεση και τους πλειστηριασμούς, εφόσον ο καταναλωτής το ζητήσει μέσα από την αγωγή του προς τον ειρηνοδίκη. Το θέμα είναι ότι οι δικαστικές αποφάσεις εκτός από το ποσό που θα ορίζουν σε μηνιαία βάση το οποίο θα πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής, προκειμένου να γλυτώσουν την 1^η τους κατοικία, θα πρέπει αυτή να μην υπερβαίνει το αφορολόγητο όριο τους, τότε το δικαστήριο  διατάσει την καταβολή του 85% της αξίας του ακινήτου και με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται και διασώζεται η πρώτη κατοικία. Δεν είναι όλα δωρεάν, ενώ παράλληλα και θα πρέπει να είναι αξιόπιστοι στις καταβολές στους.

Η ευνοϊκή αυτή ρύθμιση, έχει ισχύ για τέσσερα χρόνια, από εκεί και πέρα τι γίνεται, αν το ποσό οφειλής είναι κατά πολύ μεγαλύτερο;

Εφόσον υπάρχει πιστή εκπλήρωση των όρων της δικαστικής απόφασης από πλευράς καταναλωτή και εφόσον η δικαστική απόφαση ορίζει ότι για 4 χρόνια θα καταβάλει το συγκεκριμένο ποσό και όντως ο καταναλωτής το καταβάλει, από εκεί και πέρα το χρέος του μηδενίζεται. Δεν υφίσταται πλέον.

Παραμένει στον Τειρεσία ο οφειλέτης μετά την πάροδο της τετραετούς ρύθμισης;

Μετά τη δικαστική αυτή ρύθμιση, αυτό που ξέρουμε είναι ότι παραμένει ο καταναλωτής στον Τειρεσία για άλλα τρία χρόνια.

Πόσο αισιόδοξη είστε  για την υλοποίηση του νόμου αυτού, με τις δυσκολίες που προαναφέρατε;

Ο νόμος, ως νόμος ,είναι κάτι το εξαιρετικό, κάτι που οι καταναλωτές το είχαν ανάγκη και αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος. Ο νόμος αυτός με παρόμοιες ρυθμίσεις, εφαρμόζεται χρόνια τώρα στο εξωτερικό και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία . Το θέμα είναι ότι ίσως ήμασταν όλοι μας, λίγο απροετοίμαστοι, ως προς το να χειριστούμε αυτόν τον νόμο, στα πρακτικά ζητήματα του. Θα επαναλάβω ότι η εκδίκαση όλων αυτών των υποθέσεων, δεν ξέρω κατά πόσο θα γίνει σύντομα, πόσο γρήγορα θα έχουμε τις αποφάσεις. Πόσο εύκολα θα βρεθούν εκκαθαριστές για την υπό εκποίηση περιουσία των καταναλωτών . Αυτά είναι δυστυχώς θέματα και προβλήματα, που θα τα δούμε μόνο στην πορεία. Δεν μπορούμε εκ των προτέρων να εκτιμήσουμε. Πάντως δυσκολίες υπάρχουν.

Στις δυσκολίες αυτές να προσθέσουμε και το αφιλόξενο τοπίο των τραπεζών;

Δυστυχώς οι τράπεζες, δείχνουν ότι δεν συνδράμουν. Περιμέναμε να έχουμε μια καλύτερη αντίδραση από τις τράπεζες  γιατί και οι ίδιες θα έπρεπε να αντιληφθούν ότι όταν επί 4-5 χρόνια συνεχόμενα, δεν έχουν εισπράξει ούτε μισώ ευρώ από ένα υπερχρεωμένο, αν απαντούσαν θετικά, θα μπορούσαν κάλλιστα  να εξασφαλίσουν ένα μικρό κομμάτι, από αυτά που έχουν να εισπράττουν από τους καταναλωτές. Και οι ίδιες οι τράπεζες λοιπόν προκύπτει ότι δεν ήταν έτοιμες για την εφαρμογή του νόμου. Ωστόσο αυτό που συνιστούμε είναι ψυχραιμία, υπομονή, δεν είναι διαδικασίες που τελειώνουν από τη μία μέρα στην άλλη και φυσικά εμείς ως Ένωση Καταναλωτών, είμαστε στο πλευρό τους, με ότι δυνάμεις έχουμε και όσο μπορούμε και όσο μας το επιτρέπει και ο νόμος.  

Σας ευχαριστώ